ବୈଗାଇ ନଦୀ କୂଳର ଜାନକୀ ମା’,ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର ଆସ୍ଥା, ଅଗ୍ନିପଥ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ମନୋକାମନାର ଦେବୀପୀଠ

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଏମିତି ଅନେକ ଦେବୀପୀଠ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ଲୋକକଥା ଓ ଭକ୍ତି ପରସ୍ପର ସହିତ ମିଶି ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ଦିର। ତାମିଲନାଡୁର ଶୋଳାଭନ୍ଦନ ନାମକ ସୁନ୍ଦର ଗ୍ରାମରେ, ବୈଗାଇ ନଦୀର ଶାନ୍ତ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବୀପୀଠ ମଦୁରାଇଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୬ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ରହିଛି। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକ ଦେବୀପୀଠକୁ ଘେରି ଆସ୍ଥା ଓ ଭକ୍ତି ଅବିଚଳିତ ରହିବା ନିଜେ ଏକ ବିରଳ ସାଂସ୍କୃତିକ ଘଟଣା।

ବୈଗାଇ ନଦୀ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଜୀବନଧାରା ସହିତ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ। ନଦୀ କୂଳରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ଜୀବନ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଚାଷ, ବର୍ଷା ଓ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଆସିଛି। ଏହି ଭୂମିରେ ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ; ଏହା ଲୋକଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଂଶ। ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ମା’ ଭରସା, ସୁଖରେ ମା’ଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା, ବିପଦରେ ମା’ଙ୍କ ଶରଣ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ,ଏହି ଭାବନା ହିଁ ଏହି ପୀଠର ମୂଳ ଆତ୍ମା।

ପଥରରେ ଗଢ଼ା ନୁହେଁ, ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ ମା’

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଦେବୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ କାହାଣୀ। ଲୋକମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ କଥା ଅନୁସାରେ, ମା’ଙ୍କୁ କୌଣସି ମଣିଷ ନିଜ ହାତରେ ଗଢ଼ି ଏଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିନଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ନିଜେ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଭକ୍ତମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଦେବୀ ଭାବେ ମାନନ୍ତି।

‘ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ’ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯିଏ ମଣିଷ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୁହନ୍ତି, ବରଂ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିବା ବୋଲି ଭକ୍ତମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି। ଭାରତର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବୀପୀଠରେ ଏପରି ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ଦେବତାଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଦେଖାଯାଏ। ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପୀଠ ମଧ୍ୟ ସେହି ଲୋକପରମ୍ପରାର ଏକ ଅଂଶ।

ମା’ଙ୍କ ଏହି ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ ରୂପ ହିଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିଛି। ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ—ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏହି ଭୂମିକୁ ନିଜ ଆସନ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଶକ୍ତି ହିଁ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କୁ ସଙ୍କଟରୁ ରକ୍ଷା କରିଆସୁଛନ୍ତି।

୪୮ଟି ଗାଁର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତ୍ରୀ

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ମହିମା କେବଳ ଶୋଳାଭନ୍ଦନ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମନ୍ଦିରକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ପ୍ରାୟ ୪୮ଟି ଗ୍ରାମର ଲୋକ ମା’ଙ୍କୁ ନିଜର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ମାନନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି। ଏହି ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନରେ ମା’ଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ ଘରର ଜଣେ ବୟସ୍କ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ମନେ କରାଯାଏ।

ନୂଆ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ମା’ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଝିଅ କିମ୍ବା ପୁଅର ବିବାହ ପୂର୍ବରୁ ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଆଯାଏ। ଚାଷ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଭଲ ଫସଲ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଘରେ କୌଣସି ଅସୁବିଧା ଆସିଲେ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ମନୋକାମନା ରଖାଯାଏ। ଜୀବନର ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ମା’ଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇବା ଏଠାକାର ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଧାରାର ଅଂଶ।

ରୋଗ ଓ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି ମା’

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରାମଜୀବନରେ ମହାମାରୀ ଓ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ ଏକ ବଡ଼ ଭୟ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସାବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଜିର ଭଳି ବିକଶିତ ହୋଇନଥିଲା। ରୋଗର କାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଲୋକଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସୀମିତ ଥିଲା। ତେଣୁ ଲୋକମାନେ ନିଜର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରାମଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଥିଲେ।

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରୋଗନାଶିନୀ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ମାନିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ଛୋଟବଡ଼ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।

ଆଜି ଚିକିତ୍ସାବିଜ୍ଞାନ ରୋଗର କାରଣ, ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଚିକିତ୍ସା ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଛି। ତେଣୁ ରୋଗ ହେଲେ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ମଣିଷର ମନକୁ ଆଶା ଓ ଆତ୍ମବଳ ଦେଇପାରେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଦିଗ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ମା’ଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ପନ୍ଦର ଦିନର ମହାପର୍ବ

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ବାର୍ଷିକ ମହୋତ୍ସବ ଏହି ପୀଠର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ଶେଷଭାଗରେ ଏହି ଉତ୍ସବ ପ୍ରାୟ ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଭକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ଗାଁର ଚିତ୍ର ବଦଳିଯାଏ। ଘରଦ୍ୱାର ସଫା କରାଯାଏ। ରାସ୍ତାଘାଟ ସଜାଯାଏ। ମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ପୂଜା ଓ ଆରାଧନା ହୁଏ। ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଭକ୍ତମାନେ ଆସନ୍ତି। ମା’ଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପରେ ସଜାଯାଏ। ବାଦ୍ୟର ତାଳରେ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ବାହାରେ। ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନିରେ ଚାରିଦିଗ ମୁଖରିତ ହୋଇଉଠେ।

ମା’ଙ୍କୁ ସିଂହ ଉପରେ ବସାଇ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରାଯାଏ। ସିଂହ ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ। ତେଣୁ ସିଂହବାହିନୀ ମା’ଙ୍କ ଏହି ରୂପ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଦେବୀଶକ୍ତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନୁଭବ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ ଅଗ୍ନିପାତ୍ର

ପନ୍ଦର ଦିନିଆ ଉତ୍ସବର ଅଷ୍ଟମ ଦିନରେ ଏକ ବିଶେଷ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ହାତରେ ଅଗ୍ନିପାତ୍ର ଧରି ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଜ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ପବିତ୍ରତା, ଶକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧିର ପ୍ରତୀକ।

ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ନିଜର ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଅସୁବିଧାକୁ ମା’ଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପଣ କରିବା ମାନେ ନିଜ ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରିବା। ଏହି ଆଚାର ଭକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପ ଭାବେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସିଛି।

ନବମ ଦିନରେ କ୍ଷୀରକଳଶ ଓ ପୁଷ୍ପ ଶୋଭାଯାତ୍ରା

ଉତ୍ସବର ନବମ ଦିନରେ ଭକ୍ତମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ କ୍ଷୀରକଳଶ ଧରି ମା’ଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସନ୍ତି। କ୍ଷୀର ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା ଓ ମାତୃତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ। ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଉ ବୋଲି ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ନିବେଦନ କରନ୍ତି।

ସେହି ଦିନ ପୁଷ୍ପରେ ସଜାଯାଇଥିବା ପାଲିଙ୍କିରେ ମା’ଙ୍କୁ ବସାଇ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରାଯାଏ। ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ, ଧୂପର ମହକ, ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଓ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୟଧ୍ୱନି ମିଶି ଏକ ଅପୂର୍ବ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଦଚାରଣ—ଭକ୍ତିର କଠିନ ପରୀକ୍ଷା

ଏହି ପୀଠର ଆଉ ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପଦଚାରଣ। ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ନିଜ ବ୍ରତ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

ଅଗ୍ନି ମଣିଷର ଭୟର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ତାହା ଉପରେ ପଦଚାରଣକୁ ଭକ୍ତମାନେ ଭୟ ଉପରେ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମାନନ୍ତି। ମା’ଙ୍କ ନାମ ନେଇ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି।

ତେବେ ଅଗ୍ନି ସମ୍ପର୍କିତ ଏପରି ପରମ୍ପରାରେ ବାସ୍ତବିକ ଶାରୀରିକ ବିପଦ ରହିପାରେ। ତେଣୁ ଏପରି ଧାର୍ମିକ ଆଚାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅନୁଭବୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିରୀକ୍ଷଣ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ସାବଧାନତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ବିବାହର ବାଧା ଦୂର କରନ୍ତି ମା’!

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ବିବାହ ସମ୍ପର୍କିତ ମନୋକାମନା ନେଇ ଅନେକ ଭକ୍ତ ଆସନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଚଳିତ ବିଶ୍ୱାସ। ଯୁବତୀ-ଯୁବକଙ୍କ ବିବାହରେ ବାଧା ଦୂର ହେବା ପାଇଁ ପରିବାରବର୍ଗ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

ବିବାହ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ କେବଳ ଦୁଇଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ନୁହେଁ; ଦୁଇ ପରିବାରର ମିଳନ। ତେଣୁ ବିବାହକୁ ନେଇ ପରିବାରର ଅନେକ ଆଶା ଓ ଚିନ୍ତା ରହେ। ସେହି ଆଶାକୁ ନେଇ ମା’ଙ୍କ ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହେବା ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା ଆସ୍ଥା।

ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମା’ଙ୍କ ଶରଣ

ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ମନୋକାମନା ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେବୀପୀଠ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଅନେକ ପରିବାର ମା’ଙ୍କୁ ସନ୍ତାନଦାତ୍ରୀ ଭାବେ ମାନନ୍ତି। ଶିଶୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ପରିବାର ମନ୍ଦିରକୁ ଆସେ। ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲେ ପୁଣି ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।

ମାତୃଶକ୍ତିଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ମା’ଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଜୀବନର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା ନେଇ ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଭାରତୀୟ ଲୋକପରମ୍ପରାର ଏକ ପୁରୁଣା ଅଂଶ।

ଚାଷୀଙ୍କ ମା’—ଭଲ ବର୍ଷା ଓ ଭଲ ଫସଲର ଆଶା

ବୈଗାଇ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଚାଷୀ ସମାଜ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଚାଷୀ ପାଇଁ ବର୍ଷା ହେଉଛି ଜୀବନ। ମେଘ ଦେଖିଲେ ଚାଷୀର ମନରେ ଆଶା ଜାଗେ, ବର୍ଷା ନହେଲେ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଯାଏ।

ତେଣୁ ଭଲ ବର୍ଷା, ଭଲ ଫସଲ ଓ ଘରେ ଅନ୍ନର ଅଭାବ ନ ହେବା ପାଇଁ ଚାଷୀମାନେ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ମାଟିରେ ବିହନ ପକାଇବା ପୂର୍ବରୁ ମା’ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଏଠାକାର ଲୋକଙ୍କ ଆସ୍ଥାର ଏକ ଅଂଶ।

ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଜୀବିକାରେ ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା

ସମୟ ବଦଳିଛି। ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନଧାରା ବଦଳିଛି। କିନ୍ତୁ ଆଶା ବଦଳିନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଲୋକେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚାଷ ଓ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ। ଏବେ ବ୍ୟବସାୟ, ଚାକିରି, ବିଭିନ୍ନ ପେସା ଓ ଶିକ୍ଷା ମଣିଷର ଜୀବନର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ।

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ୟବସାୟର ବୃଦ୍ଧି, ଜୀବିକାର ଉନ୍ନତି, କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ସଫଳତା ଓ ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଭଲ ଶିକ୍ଷା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅନ୍ତି।

ପ୍ରାର୍ଥନା ମଣିଷକୁ ପରିଶ୍ରମର ବଦଳ ଦେଇନଥାଏ; କିନ୍ତୁ ପରିଶ୍ରମ କରିବାର ମନୋବଳ ଦେଇପାରେ। ଏହି ଆସ୍ଥା ହିଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମନରେ ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଭରସାକୁ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ କରିଛି।

ଶରତର ନବରାତ୍ରିରେ ଶକ୍ତି ଆରାଧନା

ବର୍ଷର ଆଉ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସମୟ ହେଉଛି ଶରତ ଋତୁର ନବରାତ୍ରି। ନଅ ଦିନ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ଶକ୍ତିର ଆରାଧନା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିର ପରିସରରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ବଢ଼ିଯାଏ। ଦୀପର ଆଲୋକ, ପୂଜାର ଧୂପ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିର ପରିବେଶ ମିଶି ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅନୁଭବ ଦେଇଥାଏ।

ନବରାତ୍ରିର ମୂଳ ଭାବ ହେଉଛି ଶକ୍ତିର ଆରାଧନା ଓ ଅଶୁଭ ଉପରେ ଶୁଭର ବିଜୟ। ଦେବୀଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଆରାଧନା କରି ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ଜୀବନରୁ ଭୟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ନିରାଶା ଦୂର କରିବାର ଆଶା ରଖନ୍ତି।

ବିଜୟଦଶମୀର ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶ୍ୱାସ

ଏହି ମନ୍ଦିରର ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ବିଜୟଦଶମୀର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ବୈଗାଇ ନଦୀ କୂଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ବର୍ଷା ହୁଏ ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୀର୍ଘଦିନର ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି।

ଭକ୍ତମାନେ ଏହାକୁ ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ବୋଲି ମାନନ୍ତି। ବର୍ଷାର ପ୍ରଥମ ବୁନ୍ଦ ପଡ଼ିବା ସହିତ ଲୋକମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଯାଏ। ଆକାଶରୁ ଝରୁଥିବା ପାଣିକୁ ମା’ଙ୍କ କୃପାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଅନେକ ଭକ୍ତ।

ବିଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବର୍ଷା ପାଣିପାଗ ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପରିସ୍ଥିତିର ପରିଣାମ। ତଥାପି ଲୋକବିଶ୍ୱାସର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତିର ଘଟଣା ମଣିଷର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ସହିତ ଯୋଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀର ରୂପ ନେଇଥାଏ। ବୈଗାଇ କୂଳର ଏହି ବର୍ଷା କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ।

ଧନୁଷ ଓ ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ

ବିଜୟଦଶମୀ ଦିନ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଭାରତୀୟ ପୌରାଣିକ ପରମ୍ପରାରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧର ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ। ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ସାହସ ଓ ଧର୍ମର ପ୍ରତୀକ।

ରାମାୟଣର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କଠାରୁ ମହାଭାରତର ଅର୍ଜୁନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଭାରତୀୟ ପୌରାଣିକ କଥାରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିଛି। ତେଣୁ ବିଜୟଦଶମୀରେ ଧନୁଷ-ବାଣର ଉପସ୍ଥିତି ଅଶୁଭ ଉପରେ ଶୁଭର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।

ନୂଆ ଫସଲ, ନୂଆ ଆଶା

ଜାନୁଆରି ମାସର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନୂଆ ଫସଲ ଘରକୁ ଆସିବାର ଆନନ୍ଦରେ ଚାଷୀ ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ। ଏହି ପର୍ବ କେବଳ ଆନନ୍ଦର ଦିନ ନୁହେଁ; ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମାଟି, ବର୍ଷା, ଗୋରୁ ଓ ଚାଷୀଙ୍କ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତାର ଦିନ।

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପୀଠରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପର୍ବର ଭକ୍ତିମୟ ଛାପ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ନୂଆ ଅନ୍ନ ମା’ଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ଭକ୍ତମାନେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଘରେ ଅନ୍ନର ଅଭାବ ନ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

ନୂଆ ବର୍ଷରେ ନୂଆ ମଙ୍ଗଳ କାମନା

ଏପ୍ରିଲ ମାସର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନୂଆ ବର୍ଷ ପାଳନ କରାଯାଏ। ନୂଆ ବର୍ଷ ମାନେ ନୂଆ ଆଶା, ନୂଆ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ନୂଆ ଆରମ୍ଭ। ଏହି ଦିନ ଭକ୍ତମାନେ ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଆଗାମୀ ବର୍ଷ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମଙ୍ଗଳରେ ଭରିଯାଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

ପୁରୁଣା ଦୁଃଖକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ନୂଆ ଦିନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବାର ଏହି ପରମ୍ପରା ମଣିଷକୁ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶାବାଦୀ କରେ।

ଦୁଃଖ ନେଇ ଆସନ୍ତି, ଆଶା ନେଇ ଫେରନ୍ତି

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭକ୍ତଙ୍କ କାହାଣୀ ଅଲଗା। କେହି ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି। କେହି ବିବାହର ବାଧା ଦୂର ହେବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି। କେହି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। କେହି ଚାଷରେ ଭଲ ଫସଲ ଚାହାନ୍ତି। କେହି ବ୍ୟବସାୟରେ ଉନ୍ନତି ଚାହାନ୍ତି। ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଶିକ୍ଷାରେ ସଫଳତା ପାଇଁ ମା’ଙ୍କ ନିକଟରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆନ୍ତି।

କେହି ନିଜର ଶାରୀରିକ ଅସୁବିଧାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। କେହି ମନର ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ନେଇ ଆସନ୍ତି। ଆଉ କେହି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମନୋକାମନା ନ ରଖି କେବଳ ମା’ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।

ସମସ୍ତଙ୍କ ଆବେଦନ ଅଲଗା, କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ରୟ ଗୋଟିଏ—ଜାନକୀ ମା’।

ପରମ୍ପରା ବଦଳିଛି, ଆସ୍ଥା ବଦଳିନାହିଁ

ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଏକ ଛୋଟ ସମୟ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅସଂଖ୍ୟ ରାଜା ଆସିଛନ୍ତି ଓ ଯାଇଛନ୍ତି। ଶାସନ ବଦଳିଛି। ଗ୍ରାମର ରୂପ ବଦଳିଛି। ମଣିଷର ଜୀବନଧାରା ବଦଳିଛି। ଯାତାୟାତ, ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟବସାୟ ଓ ଜୀବନଯାପନର ପଦ୍ଧତି ଆଧୁନିକ ହୋଇଛି।

କିନ୍ତୁ ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ଅନେକ ପିଢ଼ି ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ। ଏହା ହିଁ ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପୀଠର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି।

ଏଠାରେ ଇତିହାସ ପଥରରେ ନୁହେଁ, ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ବଞ୍ଚିଛି। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ପୁସ୍ତକର ପୃଷ୍ଠାରେ ନୁହେଁ, ଲୋକଙ୍କ ମୁଖରେ ବଞ୍ଚିଛି। ଆସ୍ଥା କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ନୁହେଁ, ଘରେ ଘରେ ବଞ୍ଚିଛି।

ମା’ ଏଠାରେ କେବଳ ଦେବୀ ନୁହନ୍ତି, ପରିବାରର ଜଣେ ସଦସ୍ୟ

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ସହିତ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମ୍ପର୍କକୁ କେବଳ ଦେବତା ଓ ଭକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ବୋଲି କହିଲେ ହୁଏତ ଏହାର ଗଭୀରତା ବୁଝାଯିବ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ମା’ଙ୍କୁ ନିଜ ପରିବାରର ଜଣେ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଭଳି ମାନାଯାଏ।

ଘରେ ଖୁସି ଆସିଲେ ମା’ଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ। ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ଅଭିଯୋଗ କରାଯାଏ। ମନୋକାମନା ଥିଲେ ମା’ଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ। ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହେଲେ ପୁଣି ମା’ଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ଧନ୍ୟବାଦ ଦିଆଯାଏ।

ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ ଭୟଠାରୁ ଭରସା ଅଧିକ। ନିୟମଠାରୁ ଭକ୍ତି ଅଧିକ। ଆଡ଼ମ୍ବରଠାରୁ ଭାବନା ଅଧିକ।

ବୈଗାଇ କୂଳରେ ଜଳୁଛି ଆସ୍ଥାର ଦୀପ

ସନ୍ଧ୍ୟା ନଇଁ ଆସିଲେ ବୈଗାଇ ନଦୀର ଜଳରେ ଆକାଶର ଶେଷ ଆଲୋକ ମିଶିଯାଏ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାରିଆଡ଼େ ଅନ୍ଧାର ଘନେଇ ଆସେ। ସେହି ସମୟରେ ମନ୍ଦିରରେ ଦୀପ ଜଳିଉଠେ। ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ମା’ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତି।

କେହି ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ନିରବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। କେହି ମା’ଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ନିଜ ମନର କଥା କହନ୍ତି। କେହି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇ ଫେରିଯାନ୍ତି।

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହୁଏତ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର ଇତିହାସ ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅନୁଭବ ହୁଏ।

ନଦୀ ବହୁଛି।

ସମୟ ବହୁଛି।

ପିଢ଼ି ବଦଳୁଛି।

କିନ୍ତୁ ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ମଣିଷର ପ୍ରାର୍ଥନା ବଦଳିନାହିଁ।

ଆଜି ମଧ୍ୟ କେହି କହୁଛି—ମୋ ଘର ଭଲ ରହୁ।

କେହି କହୁଛି—ମୋ ଶିଶୁ ସୁସ୍ଥ ରହୁ।

କେହି କହୁଛି—ମୋ ଚାଷରେ ଭଲ ଫସଲ ହେଉ।

କେହି କହୁଛି—ମୋ ବ୍ୟବସାୟ ଭଲ ଚାଲୁ।

କେହି କହୁଛି—ମୋ ପିଲା ପାଠପଢ଼ାରେ ସଫଳ ହେଉ।

କେହି କହୁଛି—ମୋ ପରିବାରରେ ଶାନ୍ତି ରହୁ।

ଆଉ ମା’ଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁଯାଏ।

ଏକ ମନ୍ଦିର, ଅସଂଖ୍ୟ କାହାଣୀ

ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ମନ୍ଦିରର କାହାଣୀ କେବଳ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରର କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ମଣିଷ ଓ ମାଟିର ସମ୍ପର୍କର କାହାଣୀ। ଏହା ନଦୀ ଓ ଜୀବନର କାହାଣୀ। ଏହା ଚାଷୀର ଆଶାର କାହାଣୀ। ଏହା ମା’ ଓ ସନ୍ତାନର ଭରସାର କାହାଣୀ।

ଏଠାରେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର ଆସ୍ଥା ଏକ ଦୀପ ଭଳି ଜଳୁଛି। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ସେହି ଦୀପରେ ନିଜ ଭକ୍ତିର ତେଲ ଢାଳିଛନ୍ତି। ଫଳରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାହାର ଆଲୋକ ନିଭିନାହିଁ।

ବୈଗାଇର ଜଳ ବହିଚାଲିବ। ଋତୁ ବଦଳିବ। ନୂଆ ପିଢ଼ି ଆସିବ। ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ବିଦାୟ ନେବ। କିନ୍ତୁ ଶୋଳାଭନ୍ଦନର ମାଟିରେ ଜାନକୀ ମା’ଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ଆସ୍ଥାର ବୀଜ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପଡ଼ିଥିଲା ବୋଲି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ କହେ, ସେହି ବୀଜ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିର ବୃକ୍ଷ ହୋଇ ଛାୟା ଦେଉଛି।

ଜାନକୀ ମା’ ୪୮ଟି ଗାଁର ଆସ୍ଥା, ବୈଗାଇ କୂଳର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟ ଓ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷର ଏକ ଅମର ଲୋକଗାଥା।

ନଦୀ ବହୁଛି, ସମୟ ବଦଳୁଛି; କିନ୍ତୁ ମା’ଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଆସ୍ଥାର ଦୀପ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜଳୁଛି।