ପୌରାଣିକ ଗାଥା, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଆସ୍ଥାର ଅନନ୍ୟ ଦେବସ୍ଥଳୀ,କାନାଡିକାଭୁ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ସ୍ୱାମୀ

କେରଳର ମାଟି କେବଳ ସବୁଜ ପାହାଡ଼, ନଡ଼ିଆ ଗଛ, ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପରିଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଭୂମି ଅସଂଖ୍ୟ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ, ସାଧନା ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ନିଜ ମନରେ ସାଇତି ରଖିଛି। କେରଳର ତ୍ରିଶୂର ଜିଲ୍ଲାର ପେରିଙ୍ଗୋଟୁକରା ଏଭଳି ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଭକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଅଲଗା ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଆସିଛି। ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ କାନାଡିକାଭୁ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ସ୍ୱାମୀ ଦେବସ୍ଥଳୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ। ମନ୍ଦିରର ନିଜସ୍ୱ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀର ଇତିହାସ ପ୍ରାୟ ଚାରିଶହ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା। କିନ୍ତୁ କାନାଡିକାଭୁର ଆକର୍ଷଣ କେବଳ ଏହାର ପ୍ରାଚୀନତାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହାର ମୂଳ ପରିଚୟ ରହିଛି ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନେଇ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲିଆସିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ। ଏହି ଗାଥାରେ ମହାଦେବ ଓ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦୈବୀ ଆଶୀର୍ବାଦ, ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ଶିଶୁର ଆବିର୍ଭାବ, ଅରଣ୍ୟର ରହସ୍ୟ, ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ, ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ସହ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ନାମର ପ୍ରାପ୍ତିର କାହାଣୀ ରହିଛି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି। କେହି ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, କେହି ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲୋଡ଼ନ୍ତି, ଆଉ କେହି କେବଳ ମନର ଶାନ୍ତି ଖୋଜି ଏହି ପବିତ୍ର ଦେବସ୍ଥଳୀରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି—ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ନିଷ୍ଠା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ସହ ଆସିଲେ କେହି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

‘କୁଟ୍ଟିଚାଥନ’ ନାମଟି ନିଜ ଭିତରେ ଏକ ରହସ୍ୟ ବହନ କରେ। କେରଳର ଲୋକପରମ୍ପରାରେ କୁଟ୍ଟିଚାଥନଙ୍କୁ ନେଇ ଅନେକ ପ୍ରକାର କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ। କେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଲୋକଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ଆଉ କେଉଁଠି ସେ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଦେବତା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। କାନାଡିକାଭୁର ପରମ୍ପରାରେ କୁଟ୍ଟିଚାଥନଙ୍କୁ ଭୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତଙ୍କ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଓ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ମନ୍ଦିରର ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ମହାଦେବ ଓ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦୈବୀ ଇଚ୍ଛା ସହ ଜଡ଼ିତ। କାହାଣୀ କହେ, ଏକ ସମୟରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦୈବୀ ଇଚ୍ଛାରୁ ଚାଥନଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଲାଳନପାଳନର ଦାୟିତ୍ୱ କୁଲିବକା ନାମକ ଜଣେ ନିଷ୍ଠାବାନ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। କୁଲିବକା ସେହି ଶିଶୁକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ଲାଳନପାଳନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମାତୃସ୍ନେହରେ ଚାଥନ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଲୋକମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ସେ ସାଧାରଣ ଶିଶୁ ନୁହନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚାଲିବା, କଥା କହିବା ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବା ମଧ୍ୟରେ ଲୋକେ ଏକ ଅଜଣା ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ଆଭାସ ପାଉଥିଲେ।

ଯେଉଁ ସମୟରେ ଚାଥନ ଅରଣ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଉଗ୍ର ମହିଷ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବିପଦର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ଲୋକେ ତାକୁ ଭୟ କରୁଥିଲେ। ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ଆତଙ୍କ ରହିଥିଲା। ଦିନେ ସେହି ମହିଷ କୁଲିବକାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଲା। ନିଜ ମା’ ସମାନ କୁଲିବକାଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚାଥନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ନିଜ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ସେ ମହିଷକୁ ବଶ କରିଦେଲେ। ଯେଉଁ ମହିଷକୁ ଦେଖି ଲୋକେ ଭୟ କରୁଥିଲେ, ସେହି ମହିଷ ପରେ ଚାଥନଙ୍କ ବାହନ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଘଟଣାକୁ କାନାଡିକାଭୁର ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ଚାଥନଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଥମ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ଚାଥନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ ପରେ। କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ଦିନେ ଚାଥନ ନିଜ ମହିଷ ବାହନରେ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ନାରଦଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ। ନାରଦ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ। ଚାଥନ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରିୟ ଥିଲେ ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ। ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ଚାଥନଙ୍କ ଦୈବୀ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ସେ ଚାଥନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଥିଲା ଏକ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା।

ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ସେ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲେ। ସେହି ବରର ଶକ୍ତିରେ ସେ ନିଜକୁ ପ୍ରାୟ ଅଜେୟ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶକ୍ତି ବଢ଼ିବା ସହିତ ତାଙ୍କ ଅହଂକାର ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଲା। ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାଥନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଲା। ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୁଝିବା ପରେ ଚାଥନ କୈଳାସ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପରମ୍ପରା କହେ, ସେ ନିଜ ବାହନ ମହିଷ ଉପରେ ବସି କୈଳାସରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସାକ୍ଷାତ ହିଁ ଚାଥନଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ପରିଚିତ।

କାନାଡିକାଭୁର ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ ଏଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଚାଥନ ନିଜ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମହାଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମହାଦେବ ତାଙ୍କର ଏହି ଦୈବୀ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ଚାଥନଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରି ନିଜ କୋଳରେ ବସାଇଥିଲେ ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ମାୟାଶକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିବାରୁ ମହାଦେବ ତାଙ୍କୁ ‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ନାମରେ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ବୋଲି କାହାଣୀ କହେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ଚାଥନଙ୍କ ସହ ‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ନାମ ଯୋଡ଼ିଗଲା। ଏହି କାହାଣୀରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଉପାସନାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଏହାପରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଚାଥନ ଓ ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ। କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଗୋଟିଏ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଦିନର ନୁହେଁ; ଲଗାତାର ସାତ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ଦୁଇ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ସଂଘର୍ଷରେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଥିଲା ବୋଲି ଲୋକକଥା କହେ। ସପ୍ତମ ଦିନରେ ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କ ଏକ ତୀର ଚାଥନଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତର କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଆଘାତ କଲା। ଏହାପରେ ଘଟିଥିଲା ଆହୁରି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଚାଥନଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅସଂଖ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ସେଠାରେ ୪୦୦ କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ରହିଛି। ସମସ୍ତଙ୍କ ରୂପ ଏକାପରି ଥିଲା। ବ୍ରୁମ୍ହାସୁର ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ—ପ୍ରକୃତ ଚାଥନ କିଏ? ଏହି ଦୈବୀ ମାୟା ହିଁ ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଦେଲା ବୋଲି ଲୋକକଥା କହେ। ୪୦୦ ରୂପର ଏହି କାହାଣୀ କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ପରମ୍ପରାର ସବୁଠାରୁ ରହସ୍ୟମୟ ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କ ଗାଥାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟ ଜଣେ ମହାନ ସାଧକ କୋନ୍ନାମୁପ୍ପନଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ। କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ ସେ ଚିରାକ୍କାଲ ରାଜପରିବାରର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଥିଲା। ସେ ଦୈବୀ ଶକ୍ତିର ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ କଠୋର ସାଧନା କରିଥିଲେ ବୋଲି କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କହେ। ଋଷିମାନଙ୍କ ପରାମର୍ଶରେ ସେ ହିମାଳୟ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ବୋଲି କାନାଡିକାଭୁର ପରମ୍ପରା କହେ। କୋନ୍ନାମୁପ୍ପନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ। ଏହାପରେ କୋନ୍ନାମୁପ୍ପନ ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ପେରିଙ୍ଗୋଟୁକରାକୁ ଫେରିଥିଲେ ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରୁ ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କ ପୂଜା ପରମ୍ପରା ଆହୁରି ଦୃଢ଼ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

କାନାଡିକାଭୁର କାହାଣୀ କେବଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ନେଇ ନୁହେଁ; ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ଏକ ପରିବାରର ଦୀର୍ଘ ଧାର୍ମିକ ଦାୟିତ୍ୱ। କାନାଡି ପରିବାର ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଏହି ପବିତ୍ର ପରମ୍ପରାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ଆସିଥିବା ବୋଲି ମନ୍ଦିରର ନିଜସ୍ୱ ବିବରଣୀରେ କୁହାଯାଇଛି। ଆଜି ଏହି ପରମ୍ପରାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଶ୍ରୀ ଡ. କେ.କେ. ବିଷ୍ଣୁଭାରତୀୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ। ସେ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରୀ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ ଭାବେ ପରିଚିତ। ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା ଓ ଧାର୍ମିକ ବିଧି ପାଳନ କରି ଆସୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ, ସାଧନା ଓ ଧାର୍ମିକ ଅଧ୍ୟୟନ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ମନ୍ଦିର ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଏ।

ଆଜି କାନାଡିକାଭୁକୁ ଆସୁଥିବା ଅନେକ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଥାଏ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନ। କାହାର ପରିବାରରେ ସମସ୍ୟା, କାହାର ଜୀବନରେ ଅସ୍ଥିରତା, କାହାର ମନରେ ଭୟ, ଆଉ କେହି ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ। ସେମାନେ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ମନ୍ଦିରର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସ୍ୱାମୀଜୀ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣନ୍ତି ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ଅନେକ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କାନାଡିକାଭୁ କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ। ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଜୀବନର କୌଣସି ସମସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ମନେ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜେ। କାହା ପାଇଁ ସେହି ଆଶ୍ରୟ ପରିବାର, କାହା ପାଇଁ ବନ୍ଧୁ, ଆଉ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଆଶ୍ରୟ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମ। କାନାଡିକାଭୁରେ ଏହି ମାନବୀୟ ଭାବନାକୁ ଖୁବ୍ ନିକଟରୁ ଅନୁଭବ କରିହୁଏ।

କାନାଡିକାଭୁର ଆଉ ଏକ ବିଶେଷ ପରମ୍ପରା ହେଉଛି ତ୍ରିପ୍ରୟାରର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ। କେରଳର ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦିର ଅନ୍ୟ ଏକ ମନ୍ଦିର ସହ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ରହିବାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରଥା ରହିଛି। କାନାଡିକାଭୁର ପରମ୍ପରା କହେ, ତ୍ରିପ୍ରୟାରର ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କାନାଡିକାଭୁ ନିକଟରେ ଅଟକିଥାଏ। ସେଠାରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭକ୍ତି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ ଏହି ଦୈବୀ ସମ୍ପର୍କ କାନାଡିକାଭୁର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଓ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଭକ୍ତିପରମ୍ପରା ଏକ ସୂତାରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଥିବା ଦେଖାଯାଏ।

କେରଳର ପ୍ରାଚୀନ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନରେ ପବିତ୍ର ଦେବବନର ଏକ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ଏହି ଦେବବନଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଲଗା କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଗଛ ପବିତ୍ର, ମାଟି ପବିତ୍ର, ଜଳ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର। ଦେବତା ସେହି ପ୍ରକୃତିର ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକବିଶ୍ୱାସ। କାନାଡିକାଭୁର ପରମ୍ପରାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଦେବବନ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରେ। ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା କହେ, ଅନେକ ଯୋଗୀ ଓ ସାଧକଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଭୂମି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇଛି। ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସାଧନା ହେଲେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ସାଧନାଭୂମି ଭାବେ ଦେଖିବାର ପ୍ରଥା ରହିଛି। କାନାଡିକାଭୁର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧାରଣା ସହ ଜଡ଼ିତ।

ମନ୍ଦିରରେ ଅନ୍ନଦାନ ଓ ଭକ୍ତସେବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଅନ୍ନଦାନକୁ ମହାନ ଦାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଭୋକିଲା ମଣିଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ମୂଳ ମାନବୀୟ ସେବା। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ କାନାଡିକାଭୁର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା କେବଳ ପୂଜାପାଠରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ସେବା ଓ ମାନବୀୟ ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ। ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ମନର କଥା କହିବା ସହିତ ଅନ୍ୟ ମଣିଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା, ସେବା ଓ ସହାନୁଭୂତିର ମୂଲ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ନାମର ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ ରହିଛି। ‘ମାୟା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କେବଳ ଯାଦୁ ନୁହେଁ। ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ମାୟା ହେଉଛି ଏହି ବିଶାଳ ସୃଷ୍ଟିର ରହସ୍ୟମୟ ଶକ୍ତି। କାନାଡିକାଭୁର କାହାଣୀରେ ଚାଥନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଏହି ଦୈବୀ ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନି ତାଙ୍କୁ ‘ବିଷ୍ଣୁମାୟା’ ନାମ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି କାହାଣୀରେ ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବତ୍ୱର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କ ଉପାସନାକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଲୋକଦେବତାର ପୂଜା ଭାବେ ଦେଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାର ବିଭିନ୍ନ ଧାରାର ଏକ ମିଳନ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇପାରେ।

କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ନାମକୁ ନେଇ ବାହାରେ ଅନେକ ଗଳ୍ପ ଓ ଧାରଣା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ କାନାଡିକାଭୁର ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟା ଭୟର ଦେବତା ନୁହନ୍ତି। ସେ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଅସହାୟ ମନେ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ଏକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜେ। କାନାଡିକାଭୁରେ ସେହି ଆଶ୍ରୟର ନାମ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁମାୟା। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି, ନିଷ୍ଠାର ସହ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମନରେ ଆଶା ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଏହି ଆସ୍ଥା ହିଁ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମନ୍ଦିରକୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖିଛି।

ଆଜିର ମଣିଷ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଛି। ବିଜ୍ଞାନ ଅସମ୍ଭବକୁ ସମ୍ଭବ କରୁଛି। ତଥାପି ମଣିଷର ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଯାଇଛି। ଦୁଃଖରୁ କିପରି ବାହାରିବି? ମୋ ମନ କାହିଁକି ଅଶାନ୍ତ? ମୋ ପରିବାରର ଭବିଷ୍ୟତ କ’ଣ? ମୋ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକାର କେବେ ଦୂର ହେବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଖୋଜି ମଣିଷ ଆଜି ବି ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଉଛି। କାନାଡିକାଭୁରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ମାନବୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଖାଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଏଠାରେ ଆଧୁନିକ ଜୀବନ ସହ ଚାଲିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମନ୍ଦିରଟି କେବଳ ଅତୀତର ଏକ ସ୍ମାରକ ହୋଇ ରହିନାହିଁ; ଏହା ଆଜିର ମଣିଷର ଆଶା, ବିଶ୍ୱାସ ଓ ମାନସିକ ଶାନ୍ତିର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ରହିଛି।

ତେବେ କାନାଡିକାଭୁର ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣାକୁ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ଘଟଣା ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ। କାରଣ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀର ନିଜସ୍ୱ ଭାଷା ରହିଛି ଏବଂ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଇତିହାସର ଦଲିଲ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ସମାଜର ସ୍ମୃତି, ଆସ୍ଥା ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତିଛବି। କେଉଁ ଘଟଣା କେବେ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ନେଇ ଇତିହାସବିଦ୍‌ମାନେ ପ୍ରମାଣ ଖୋଜନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି କାହାଣୀର ଅର୍ଥ ଅଲଗା। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ହେଉଛି ଆସ୍ଥା। ଏହି ଦୁଇଟି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଅଲଗା ରଖିଲେ କାନାଡିକାଭୁର ପୌରାଣିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବୁଝିହେବ।

ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ପ୍ରାୟ ଚାରିଶହ ବର୍ଷର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଚାରିଶହ ବର୍ଷ ମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ପିଢ଼ିର ସ୍ମୃତି। କେତେ ପିଢ଼ି ଏଠାରେ ଦୀପ ଜଳାଇଥିବେ, କେତେ ପିଢ଼ି ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଥିବେ, କେତେ ମା’ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିବେ, କେତେ ପିତା ନିଜ ପରିବାରର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଇଥିବେ, କେତେ ଲୋକ ନିଜ ଦୁଃଖ ନେଇ ଆସି ମନରେ ଶାନ୍ତିର ଅନୁଭବ ସହ ଫେରିଥିବେ—ତାହାର ହିସାବ ନାହିଁ। ଏହି ସ୍ମୃତିଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଏକ ମନ୍ଦିରକୁ କେବଳ ଏକ ଅଟ୍ଟାଳିକା ହେବାରୁ ରୋକେ। ଏହାକୁ ଜୀବନ୍ତ କରେ ମଣିଷର ବିଶ୍ୱାସ।

କାନାଡିକାଭୁ ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗାଥା ତେଣୁ କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିରର କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଦୀର୍ଘ ଲୋକସ୍ମୃତିର କାହାଣୀ। ଏହାର ଆରମ୍ଭ ପୌରାଣିକ ଦେବକଥାରୁ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅଛି ଚାଥନଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ, ମହିଷକୁ ବଶ କରିବା, ନାରଦଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ, ବ୍ରୁମ୍ହାସୁରଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ, ୪୦୦ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେବା ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ। ତା’ପରେ ଆସେ କୋନ୍ନାମୁପ୍ପନଙ୍କ ତପସ୍ୟା, ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କୁ ପେରିଙ୍ଗୋଟୁକରାକୁ ଆଣିବାର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏବଂ କାନାଡି ପରିବାରର ଦୀର୍ଘ ପରମ୍ପରା। ଆଜି ଏହି ଦୀର୍ଘ ଗାଥାର ଆଧୁନିକ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଶ୍ରୀ ଡ. କେ.କେ. ବିଷ୍ଣୁଭାରତୀୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆଗମନ ଚାଲିଛି। ଦୀପ ଜଳୁଛି, ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଉଛି, ଘଣ୍ଟି ବାଜୁଛି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ମନର କଥା ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖୁଛନ୍ତି। କାହାର ଆଖିରେ ଲୁହ, କାହାର ମୁହଁରେ ଆଶା, କାହାର ମନରେ ଶାନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ଅଲୌକିକ ଶକ୍ତିକୁ ବିଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରମାଣ କରିବା ଏହି ଗାଥାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଯେଉଁ ବିଶ୍ୱାସ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି, ସେହି ବିଶ୍ୱାସ ନିଜେ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସତ୍ୟ। କାନାଡିକାଭୁର ଗାଥା ଆମକୁ ଏହି କଥା ମନେ ପକାଇଦିଏ—ପରମ୍ପରା କେବଳ ପୁରୁଣା କାହାଣୀ ନୁହେଁ; ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ଯେତେବେଳେ ସେହି କାହାଣୀକୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ବଞ୍ଚାଇ ରଖେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ପରମ୍ପରା ହୋଇଯାଏ। ପେରିଙ୍ଗୋଟୁକରାର କାନାଡିକାଭୁ ଆଜି ସେହି ଜୀବନ୍ତ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ଏଠାରେ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଶେଷ ହୋଇନାହିଁ। କାରଣ ପ୍ରତିଦିନ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନୂଆ ଭକ୍ତ ମନ୍ଦିରର ଦ୍ୱାର ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ହାତ ଯୋଡ଼ି ବିଷ୍ଣୁମାୟାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ସେହି ଗାଥାରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଯାଏ। ଏବଂ ସେହି ଗାଥାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଆଜି ବି ରହିଛନ୍ତି—ଶ୍ରୀ ବିଷ୍ଣୁମାୟା କୁଟ୍ଟିଚାଥନ ସ୍ୱାମୀ।