ସ୍ୱାମୀମଲୈ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀନାଥ ସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର,ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣବମନ୍ତ୍ରର ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଇଥିବା ବାଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ପୀଠ
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ପବିତ୍ର ତାମିଳ ଭୂମି ଭାରତୀୟ ଧର୍ମ, ଦର୍ଶନ, ଭକ୍ତି ଓ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର। କାବେରୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଧାରା ଯେଉଁ ଭୂମିକୁ ସବୁଜିମା, ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳତା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହିମାରେ ଭରି ଦେଇଛି, ସେହି ତାମିଳନାଡୁର କୁମ୍ଭକୋଣମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ୱାମୀମଲୈ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର। ଏଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀନାଥ ସ୍ୱାମୀ ମନ୍ଦିର କେବଳ ଏକ ମୁରୁଗ ମନ୍ଦିର ନୁହେଁ; ଏହା ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରା, ଜ୍ଞାନର ମହିମା, ଅହଂକାରର ବିନାଶ ଓ ଭକ୍ତିର ଗଭୀର ଦର୍ଶନକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଦେବପୀଠ। ପୁରାଣକଥା ଅନୁସାରେ, ଏଠାରେ ଦେବସେନାପତି କାର୍ତ୍ତିକେୟ ବା ମୁରୁଗନ ନିଜ ପିତା ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ‘ପ୍ରଣବ’ ମନ୍ତ୍ର ‘ଓଁ’ର ଗୁଢ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିରେ ସେ ‘ସ୍ୱାମୀନାଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ—ଅର୍ଥାତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଗୁରୁ, ଶିବଙ୍କର ଗୁରୁ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈ ତାମିଳ ଶୈବ-କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ବିଶେଷ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଭଗବାନ ମୁରୁଗନଙ୍କ ଛଅଟି ପ୍ରମୁଖ ପବିତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ବା ‘ଆରୁପଡ଼ୈ ବୀଡୁ’ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈକୁ ଚତୁର୍ଥ ପୀଠ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଏ। ଏହି ଛଅ ତୀର୍ଥ ହେଉଛି ତାମିଳ ମୁରୁଗ ଭକ୍ତିର ଛଅଟି ଦିବ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ। ତିରୁପ୍ପରଙ୍କୁନ୍ଦ୍ରମ, ତିରୁଚେନ୍ଦୁର, ପଳନି, ସ୍ୱାମୀମଲୈ, ତିରୁତ୍ତଣି ଓ ପଳମୁଦିର୍ଚ୍ଚୋଳୈ—ଏହି ଛଅ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମୁରୁଗ ଉପାସନାର ଅନନ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ବହନ କରିଆସୁଛି। ସେଥିରେ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ବିଶେଷତା ହେଉଛି—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୀଠରେ ଯେଉଁଠି ମୁରୁଗନ ବୀର, ଯୋଦ୍ଧା, ଦେବସେନାପତି ବା ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ, ସ୍ୱାମୀମଲୈରେ ସେ ଜ୍ଞାନଗୁରୁ। ଏଠାରେ ବାଳକ ହିଁ ଗୁରୁ ଏବଂ ପିତା ହିଁ ଶିଷ୍ୟ। ଏହି ଉଲଟା ସମ୍ପର୍କରେ ନିହିତ ଅଛି ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନପରମ୍ପରାର ଏକ ଗଭୀର ଦର୍ଶନ—ଜ୍ଞାନର ସମ୍ମୁଖରେ ବୟସ, ପଦ, ଶକ୍ତି ବା ଅଧିକାରର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଭୌଗୋଳିକ ଗଠନ ମଧ୍ୟ ଏହି ପବିତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନିଜ ଭାଷାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରୁଥାଏ। ପ୍ରାୟ ୬୦ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚ ଏକ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀନାଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗର୍ଭଗୃହ ଅବସ୍ଥିତ। ପାହାଡ଼ର ତଳଭାଗରେ ମହାଦେବ ସୁନ୍ଦରେଶ୍ୱର ଓ ମାତା ମୀନାକ୍ଷୀ ବା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ରହିଛି। ଏହି ଗଠନ ମଧ୍ୟ ପୁରାଣକଥାର ଅର୍ଥକୁ ଗଭୀର କରେ—ତଳେ ପିତା ଓ ମାତା, ଉପରେ ସେହି ପୁତ୍ର ଯିଏ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ପାହାଡ଼ର ପାହାଚ ଚଢ଼ି ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ତାହା କେବଳ ଏକ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବା ନୁହେଁ; ଏହା ମାନସିକ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ପ୍ରାଚୀନତା ସମ୍ପର୍କରେ ଦୀର୍ଘ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଭକ୍ତିପରମ୍ପରା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏହି ପୀଠକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ମାନେ। କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହାର ମୂଳ ସ୍ମୃତିକୁ ସଙ୍ଗମ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ପାଖାପାଖି ନେଇଯାଇଥାଏ। ତେବେ ଏପରି ପ୍ରାଚୀନତା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଦାବିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସର ଅଂଶ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। ମନ୍ଦିରର ବର୍ତ୍ତମାନ ଦୃଶ୍ୟମାନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଶିଳାଲେଖ, ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶର ପୃଷ୍ଠପୋଷଣ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଦୀର୍ଘ ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରା ସହ ଏହାର ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଚୋଳ ରାଜାମାନଙ୍କ ଭୂମିରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମନ୍ଦିର ସଂସ୍କୃତି ଚୋଳ ଯୁଗୀୟ ଦ୍ରାବିଡ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ।
କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସମସ୍ତ ମହିମାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ହେଉଛି ‘ପ୍ରଣବୋପଦେଶ’। ‘ଓଁ’—ଏକ ଅକ୍ଷର, କିନ୍ତୁ ଅସୀମ ଅର୍ଥ। ଉପନିଷଦୀୟ ଦର୍ଶନରେ ପ୍ରଣବକୁ ପରମବ୍ରହ୍ମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ‘ଅ’, ‘ଉ’ ଓ ‘ମ’—ଏହି ତିନି ଧ୍ୱନିର ସମନ୍ୱୟରେ ଗଠିତ ‘ଓଁ’କୁ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟର ମହାତତ୍ତ୍ୱ ସହ ସମ୍ପର୍କିତ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଏକାକ୍ଷରୀ ମହାମନ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ନେଇ ହିଁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଅନନ୍ୟ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ଗଢ଼ିଉଠିଛି।
କଥା ଅନୁସାରେ, ଦିନେ ବାଳକ ମୁରୁଗନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା। ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟର ଦାୟିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ଉପରେ। ବାଳ ମୁରୁଗନଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଜାଗିଲା। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—‘ତୁମେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ କିପରି ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ?’ ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ବେଦର ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତିର ସାହାଯ୍ୟରେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କରେ।’
ବାଳ ମୁରୁଗନ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ତେବେ ତୁମେ ବେଦର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବ କି? ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛ କି?’ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ। ସେ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ ବେଦପାଠର ଆରମ୍ଭରେ ଯେତେବେଳେ ‘ଓଁ’ ପ୍ରଣବଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା, ମୁରୁଗନ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଦେଲେ।
ବାଳକ ମୁରୁଗନ ପଚାରିଲେ—‘ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଣବମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛ, ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ?’ ପ୍ରଶ୍ନଟି ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ନିରୁତ୍ତର ହୋଇଗଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣବର ଗୁଢ଼ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବାଳକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କାହାଣୀ ଏକ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥାଏ—କେବଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଏକ କଥା ନୁହେଁ। ଶବ୍ଦ ଜାଣିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଶବ୍ଦର ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିବା ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ।
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଅଜ୍ଞତାରେ ମୁରୁଗନ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ପୌରାଣିକ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରି ବନ୍ଦୀ କରିଦେଲେ। ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଦେବଗଣ ପ୍ରଥମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତିର ସମାଧାନ ସହଜ ହେଲା ନାହିଁ। ଶେଷରେ ସେମାନେ ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ପିତା ଶିବ ଆସିଲେ। ଶିବ ମୁରୁଗନଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର।’ କିନ୍ତୁ ମୁରୁଗନ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟଳ ରହିଲେ। ସେ କହିଲେ—‘ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ପ୍ରଣବତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେ କିପରି ସୃଷ୍ଟିର ଦାୟିତ୍ୱ ନେବେ?’ ମୁରୁଗନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଶୁଣି ଶିବ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—‘ତେବେ ତୁମେ ପ୍ରଣବର ଅର୍ଥ ଜାଣିଛ କି?’
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସବୁଠାରୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦୃଶ୍ୟ। ବାଳ ମୁରୁଗନ କହିଲେ—‘ହଁ, ମୁଁ ଜାଣେ।’ ଶିବ କହିଲେ—‘ତେବେ ମୋତେ ବୁଝାଅ।’ ମୁରୁଗନ ଏକ ଶର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ—‘ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହେଲେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ।’ ମହାଦେବ ସେହି ଶର୍ତ୍ତକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଏଠାରେ ପୌରାଣିକ ଦୃଶ୍ୟଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହିମାମୟ—ଜଗତର ଆଦିଗୁରୁ ଶିବ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ବସିଲେ। ମୁରୁଗନ ଗୁରୁର ଆସନରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ପରେ ସେ ଶିବଙ୍କ କାନ ପାଖରେ ପ୍ରଣବମନ୍ତ୍ରର ଗୁଢ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଗୁରୁ-ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଶିବ ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ନମ୍ରତା ଅପରିମିତ। ଏହି କାରଣରୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ମହିମା କେବଳ ମୁରୁଗ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର।
ଏହି ଘଟଣା ପରେ ମୁରୁଗନ ‘ସ୍ୱାମୀନାଥ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ‘ସ୍ୱାମୀ’ ଅର୍ଥ ପ୍ରଭୁ ବା ଗୁରୁ ଏବଂ ‘ନାଥ’ ଅର୍ଥ ଅଧିପତି। ଭକ୍ତିପରମ୍ପରାରେ ‘ସ୍ୱାମୀନାଥ’ଙ୍କୁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଗୁରୁ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଯିଏ ନିଜ ପିତା ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣବର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାକାର ମୁରୁଗନଙ୍କୁ ‘ଗୁରୁନାଥ’, ‘ସ୍ୱାମୀନାଥ’ ଓ ‘ଶିବଗୁରୁ’ ଭାବରେ ଭକ୍ତମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।
‘ଓଁ’ର ତତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଏକ ମାତ୍ର ବାକ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇପାରେ ନାହିଁ। ଭାରତୀୟ ଦାର୍ଶନିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହାକୁ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ନାଦ ଭାବେ ମନାଯାଇଛି। ଉପନିଷଦରେ ‘ଓଁ’କୁ ବ୍ରହ୍ମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି—ଚେତନାର ଏହି ତିନି ଅବସ୍ଥା ସହ ‘ଅ’, ‘ଉ’, ‘ମ’ର ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ; ଏବଂ ଏହି ତିନି ଧ୍ୱନି ପରେ ଯେ ନିରବତା ରହିଥାଏ, ତାହାକୁ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ବା ତୁରୀୟ ସହ ସମ୍ପର୍କ କରାଯାଏ। ଏହି ଦାର୍ଶନିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଆମକୁ କହେ ଯେ, ପ୍ରଣବ କେବଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ; ଏହା ଚେତନାର ଗଭୀରତମ ଅନୁଭୂତିର ପ୍ରତୀକ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ପୁରାଣକଥା ତେଣୁ ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ—ଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ କେବଳ ପାଠ ମନେରଖିବା ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତାହାର ମର୍ମକୁ ବୁଝିବା। ବ୍ରହ୍ମା ବେଦ ଜାଣୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଣବର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରାଣ ମଣିଷକୁ ସତର୍କ କରେ ଯେ, ବାହ୍ୟ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ ଏକ ନୁହେଁ। ଶବ୍ଦର ଭାର ବହନ କରିବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରିବା କଠିନ।
ଏହି କାହାଣୀର ଆଉ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଟ ହେଉଛି ଅହଂକାରର ପରାଜୟ। ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହୋଇଥିବାରୁ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏକ ସରଳ ପ୍ରଶ୍ନ ତାଙ୍କୁ ନିରୁତ୍ତର କରିଦେଲା। ଏହାର ମାଧ୍ୟମରେ ପୁରାଣ କହେ—‘ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ’ ଏହି ଭାବ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଧା। ଯେଉଁଠି ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି, ସେଠି ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାର ଖୋଲେ। ଯେଉଁଠି ଅହଂକାର ଅଛି, ସେଠି ଜ୍ଞାନର ପ୍ରବାହ ଅଟକିଯାଏ।
ଶିବଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏହି କାହାଣୀରେ ଆଉ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଉଠେ। ମହାଦେବ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦେବାଦିଦେବ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର। ତଥାପି ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ସଂକୋଚ ନାହିଁ। ସେ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ ବସିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆମକୁ ଶିଖାଏ—ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ ନମ୍ରତାରେ। ଯିଏ ପ୍ରକୃତରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈ କେବଳ ଏକ ମୁରୁଗ କ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ, ଏହା ନମ୍ରତାର ଏକ ବିଶାଳ ବିଦ୍ୟାଳୟ।
ମୁରୁଗନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ସେ ଏକପଟେ ବାଳକ, ଅନ୍ୟପଟେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ। ସେ ଏକପଟେ ଶିବପୁତ୍ର, ଅନ୍ୟପଟେ ଶିବଙ୍କ ଶିକ୍ଷକ। ସେ ଏକପଟେ ଦେବସେନାପତି, ଅନ୍ୟପଟେ ଜ୍ଞାନର ଅଧିପତି। ଏହି ବିରୋଧାଭାସ ହିଁ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟତ୍ୱର ଗଭୀରତା। ଶିଶୁର ନିର୍ମଳ ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଦେବତାର ଅନନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଯେତେବେଳେ ଏକାତ୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈ ମନ୍ଦିରର ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଭକ୍ତମାନେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଚ ଚଢ଼ିବା ମାନେ ମଣିଷର ଅଜ୍ଞାନର ଏକ ଏକ ସ୍ତରକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଜ୍ଞାନର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଯିବା। ତଳେ ଥିବା ସୁନ୍ଦରେଶ୍ୱର ଓ ମୀନାକ୍ଷୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରୁ ଉପରକୁ ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରାର ରୂପ ନିଏ। ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଉପରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହ ନିଜ ମନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ତାମିଳ ଭକ୍ତି ସାହିତ୍ୟରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପାର ଭକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ତାମିଳ ନାଡୁର ଅନେକ ସନ୍ଥ, କବି ଓ ଭକ୍ତ ମୁରୁଗନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ, ବୀରତା, କରୁଣା ଓ ଆତ୍ମଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗାନ କରିଛନ୍ତି। ବିଶେଷତଃ ସନ୍ଥ ଅରୁଣଗିରିନାଥଙ୍କ ‘ତିରୁପ୍ପୁଗଳ’ ପରମ୍ପରାରେ ମୁରୁଗ ଭକ୍ତିର ଅଦ୍ଭୁତ ରସ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ସ୍ୱାମୀମଲୈ ସେହି ବିଶାଳ ମୁରୁଗ ଭକ୍ତିଧାରାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର।
ମନ୍ଦିରର ଦ୍ରାବିଡ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆକର୍ଷଣର ଅନ୍ୟତମ କାରଣ। ଗୋପୁରମ, ମଣ୍ଡପ, ଶିଳ୍ପସଜ୍ଜିତ ଦେବମୂର୍ତ୍ତି, ପାରମ୍ପରିକ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଶୈଳୀର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଧାର୍ମିକ ଆଚାରବିଧି ମନ୍ଦିରର ପବିତ୍ର ପରିବେଶକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର କରିଥାଏ। ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପୂଜାସ୍ଥଳ ନୁହନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ଶିଳ୍ପ, ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ଦର୍ଶନ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିଆସିଛନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀମଲୈ ମଧ୍ୟ ଏହି ବହୁମୁଖୀ ପରମ୍ପରାକୁ ଧାରଣ କରିଛି।
ମୁରୁଗନଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ‘ବେଳ’ ବା ଶକ୍ତିଶୂଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଉପାସନାର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରତୀକ। ପୁରାଣ ପରମ୍ପରାରେ ବେଳ ହେଉଛି ଦୁଷ୍ଟତା, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ। ସ୍ୱାମୀମଲୈର ମୁରୁଗନ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଣବର ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ, ସେଠି ତାଙ୍କ ବେଳ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଭେଦ କରୁଥିବା ବିବେକର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇପାରେ। ମଣିଷର ମନରେ ଥିବା ଭୟ, ସନ୍ଦେହ, ଅହଂକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କରି ଜ୍ଞାନର ପଥରେ ନେବା ହେଉଛି ମୁରୁଗ ଉପାସନାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ।
ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ନାମସ୍ମରଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜପ ସମ୍ପର୍କରେ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। କେହି କେହି ଭକ୍ତ ଦୈନିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ନାମ ବା ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବାକୁ ଶୁଭ ମାନନ୍ତି। ୩୬ ଥର ଜପ କଲେ ମନୋକାମନା ପୂରଣ ହୁଏ ବୋଲି କିଛି ଭକ୍ତିପରମ୍ପରାରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏପରି ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳର ଗାରଣ୍ଟି ଭାବେ ନୁହେଁ, ଭକ୍ତି ଓ ଆତ୍ମଶାନ୍ତିର ଏକ ସାଧନା ଭାବେ ବୁଝିବା ଅଧିକ ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରଜପର ମୂଳ ଶକ୍ତି ରହିଛି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା, ଭକ୍ତିକୁ ଗଭୀର କରିବା ଓ ଅନ୍ତରରେ ଆଶା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ।
ଭକ୍ତଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ହେଉଛି—ସଙ୍କଟ ଯେତେ ବଡ଼ ହେଉ, ମନ ଯଦି ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ଯଦି ଅଟଳ, ତେବେ ସ୍ୱାମୀନାଥ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇବେ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସର ଅର୍ଥ ଚମତ୍କାରର ଅପେକ୍ଷା କରିବା ନୁହେଁ; ବରଂ ଭକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ମନରେ ସାହସ, ସଂଯମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିର୍ଭରତାର ଶକ୍ତି ଜାଗ୍ରତ କରିବା। ମୁରୁଗନଙ୍କ ନାମ ମଣିଷକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଥିବା ଭୟକୁ ଜୟ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଉତ୍ସବ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ। ମୁରୁଗନ ଉପାସନାରେ ଥାଇପୂସମ, କାର୍ତ୍ତିକୈ ଦୀପମ, ସ୍କନ୍ଦ ଷଷ୍ଠୀ ପରି ପର୍ବଗୁଡ଼ିକର ଅପାର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ବିଶେଷକରି ସ୍କନ୍ଦ ଷଷ୍ଠୀ ମୁରୁଗ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅବସର। ଏହି ପର୍ବରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟଶକ୍ତି ବିରୋଧୀ ବିଜୟକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଉପବାସ, ନାମସ୍ମରଣ, ପୂଜା ଓ ଭଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାର ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—କାହିଁକି ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ନେବାକୁ ପଡ଼ିଲା? ଏହାର ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ ଲୁଚିଛି। ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିର ବୟସ, ଜନ୍ମ ବା ପଦବୀର ଦାସ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ। ଶିବଙ୍କ ନମ୍ରତା ଏହି ଶିକ୍ଷାକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କରିଛି। ପିତା ଓ ପୁତ୍ରର ସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଠାରେ ଗୁରୁ ଓ ଶିଷ୍ୟର ମହାସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି।
ଏହି କାହାଣୀରେ ମାତା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଏକ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବହନ କରେ। ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଚେତନା, ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର; ପାର୍ବତୀ ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି। ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁରୁଗନ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ସମନ୍ୱିତ ରୂପ। ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଜ୍ଞାନ, ବୀରତା ଓ କରୁଣା—ତିନୋଟି ଗୁଣର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈରେ ଭକ୍ତ ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ କେବଳ ଏକ ବାଳକ ଦେବତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରୁନାହାନ୍ତି। ସେ ଏକ ଗୁରୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏହି ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ନିରବରେ ପଚାରୁଥିବା ପରି ଲାଗେ—‘ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିଛ ବୋଲି ଭାବୁଛ, ତାହାର ମର୍ମ କ’ଣ?’ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ପ୍ରକୃତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା। ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ଫେରିଆସିବା ତୀର୍ଥ ନୁହେଁ; ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଜନ୍ମ ନେବା ହିଁ ତୀର୍ଥର ସାର୍ଥକତା।
ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅଜ୍ଞାନ ଅନ୍ଧକାରରୁ ଜ୍ଞାନ ଆଲୋକକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ଦୀପ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଏହି ଗୁରୁତତ୍ତ୍ୱର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ। ଏଠାରେ ପିତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିବା ପୁତ୍ର ଆମକୁ ଶିଖାନ୍ତି—ଜୀବନରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ‘ମୁଁ ସବୁ ଜାଣେ’ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘଟଣା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅନୁଭବ ଆମକୁ କିଛି ନ କିଛି ଶିଖାଇପାରେ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଏହି ମହିମା ଆଧୁନିକ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ। ଆଜି ମଣିଷ ତଥ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନରେ ସବୁବେଳେ ସମୃଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ହାତରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସୂଚନା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସତ୍ୟ-ମିଥ୍ୟା ବିଚାର କରିବାର ବିବେକ ଅଭାବ ହୋଇପାରେ। ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ପ୍ରଣବୋପଦେଶର କାହାଣୀ ଆମକୁ ଏହି ବିବେକର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝାଏ। ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସୂଚନା ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଅନୁଭୂତି, ବିଚାର ଓ ସତ୍ୟର ଅନ୍ୱେଷଣ।
କାବେରୀ ତଟଭୂମିର ପବିତ୍ରତା ସହ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସମ୍ପର୍କ ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇଥାଏ। କୁମ୍ଭକୋଣମ ଓ ତାହାର ଚାରିପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର, ତୀର୍ଥ ଓ ପୁରାଣପରମ୍ପରା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଭୂମିରେ ପଦେ ପଦେ ଦେବକଥା, ଋଷିପରମ୍ପରା ଓ ଭକ୍ତିର ସ୍ମୃତି ଜଡ଼ିତ। ସେହି ପବିତ୍ର ପରିବେଶରେ ସ୍ୱାମୀମଲୈ ଏକ ଜ୍ଞାନପୀଠ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଛି।
ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତମାନେ ନିଜ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ, ସଙ୍କଟ ଓ ଆଶାକୁ ନେଇ ଆସନ୍ତି। କେହି ଶିକ୍ଷାରେ ସଫଳତା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, କେହି ପରିବାରର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, କେହି ମନର ଭୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଆଉ କେହି ନିଜ ଜୀବନର କଠିନ ସମୟରେ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜନ୍ତି। ମୁରୁଗନ ଭକ୍ତିରେ ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଗଭୀର ଯେ, ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାର ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟର ମନରେ ସଙ୍କଟ ସାମ୍ନା କରିବାର ଶକ୍ତି ବଢ଼େ।
କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉଛି—‘ଜ୍ଞାନ’। ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ପଦବୀ ଓ ଭୌତିକ ସଫଳତା ଜୀବନକୁ ସୁବିଧା ଦେଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ଜୀବନକୁ ଦିଗ ଦେଇଥାଏ। ମୁରୁଗନଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଏହି ଜ୍ଞାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଶେଷ। ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ମୁଖମଣ୍ଡଳର ବାଳସୁଲଭ ଶାନ୍ତି ଓ ଗୁରୁସ୍ୱରୂପ ଗମ୍ଭୀରତା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଥାଏ—ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ସଦା ନମ୍ରତା ସହିତ ଆସେ।
ଏହି ତୀର୍ଥର ଆଉ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଦାର୍ଶନିକ ଦିଗ ହେଉଛି—‘ପିତାଙ୍କ ଗୁରୁ ପୁତ୍ର’। ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ପିତା ପୁତ୍ରର ଗୁରୁ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାରେ ପୁତ୍ର ହେଲେ ପିତାଙ୍କ ଗୁରୁ। ଏହି ପରମ୍ପରା ଆମକୁ ଜୀବନର ଏକ ମହାନ ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ—ଜ୍ଞାନର କୌଣସି ବୟସ ନାହିଁ। ଛୋଟ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି କଥା କହିପାରେ, ଯାହା ଏକ ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନକୁ ବଦଳାଇପାରେ। ତେଣୁ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତି ସଦା ଖୋଲା ମନ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈ ଯାତ୍ରା ତେଣୁ ଏକ ତ୍ରିସ୍ତରୀୟ ଅନୁଭୂତି—ପ୍ରଥମେ ଦେହର ଯାତ୍ରା, ପରେ ମନର ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଶେଷରେ ଜ୍ଞାନର ଯାତ୍ରା। ଦେହ ପାହାଚ ଚଢ଼େ, ମନ ଭକ୍ତିରେ ନମ୍ର ହୁଏ ଏବଂ ଚେତନା ଜ୍ଞାନର ଉଚ୍ଚତାକୁ ଉଠିବାର ପ୍ରେରଣା ପାଏ। ଏହି ଅନୁଭୂତି ହିଁ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମନ୍ଦିରଠାରୁ ଅଲଗା କରେ।
ପୌରାଣିକ କାହାଣୀରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା ଘଟଣାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ରୂପକ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇପାରେ। ବ୍ରହ୍ମା ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ। ମୁରୁଗନ ପ୍ରଶ୍ନର ପ୍ରତୀକ। ପ୍ରଶ୍ନ ଯେତେବେଳେ ଅହଂକାରକୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନର ପରମ ଆଧାର, କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ତ୍ରିକୋଣ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା, ମୁରୁଗନଙ୍କ ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଶିବଙ୍କ ନମ୍ରତା—ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଦର୍ଶନକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର କରିଥାଏ।
ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ଏକ ନିରବ ବାର୍ତ୍ତା ଅଛି—‘ଜାଣିବାକୁ ଚାହଁ।’ ଏହି ଜିଜ୍ଞାସା ହିଁ ଶିକ୍ଷାର ମୂଳ। ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିବା ବନ୍ଦ କରେ, ତାହାର ବିକାଶ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ବାଳକ ମୁରୁଗନଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କଲା ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଗୁରୁରୂପେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସାଇଲା। ତେଣୁ ସ୍ୱାମୀମଲୈ ହେଉଛି ପ୍ରଶ୍ନର ମନ୍ଦିର, ଜ୍ଞାନର ମନ୍ଦିର ଓ ନମ୍ରତାର ମନ୍ଦିର।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ପବିତ୍ରତା କେବଳ ଅତୀତର କାହାଣୀରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ, ଘଣ୍ଟାଧ୍ୱନି, ଦୀପାରାଧନା ଓ ଭକ୍ତିଗୀତ ଏହି ତୀର୍ଥର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖୁଛି। ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଭକ୍ତମାନେ ଏହି କାହାଣୀକୁ ଶୁଣୁଛନ୍ତି, କହୁଛନ୍ତି ଓ ନିଜ ଜୀବନରେ ତାହାର ଅର୍ଥ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ଏହି ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ତୀର୍ଥ ପରମ୍ପରାର ଶକ୍ତି—ମନ୍ଦିର କେବଳ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ନୁହେଁ; ତାହା ଲୋକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ସ୍ମୃତି, ଗୀତ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଅନୁଭୂତିରେ ନିର୍ମିତ।
ଆଜିର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ବାର୍ତ୍ତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗିକ। ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଯୁଗରେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ପଦ, ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଶିକ୍ଷା ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଅହଂକାର ଜନ୍ମ ନିଏ। ଏପରି ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ଭଳି ନମ୍ର ହେବାର ଶିକ୍ଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଜ୍ଞାନୀ ହେବାର ଅର୍ଥ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଛୋଟ କରିବା ନୁହେଁ; ନିଜ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଚିହ୍ନିବା ଓ ନୂଆ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ମନକୁ ଖୋଲି ରଖିବା।
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସ୍ୱାମୀନାଥ ଆମକୁ ଏହି ମହାନ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି—ପ୍ରଣବର ଧ୍ୱନି ଯେପରି ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୋଲି ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନ ମନେ କରେ, ସେପରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା। ଗୁରୁ କିଏ ହେବେ, ତାହା ଜନ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ ନାହିଁ; ଯିଏ ସତ୍ୟର ଆଲୋକ ଦେଖାଇପାରନ୍ତି, ସେହି ଗୁରୁ। ଏହି ମହାନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ବାଳକ ଦେବତା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥିଲେ।
ସ୍ୱାମୀମଲୈ ତେଣୁ ମୁରୁଗନଙ୍କ ଛଅ ଦିବ୍ୟ ପୀଠ ମଧ୍ୟରୁ ଚତୁର୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧର ବିଜୟଠାରୁ ଜ୍ଞାନର ବିଜୟ ବଡ଼। ଅସୁରବଧଠାରୁ ଅଜ୍ଞାନବଧ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଅନ୍ତରର ଅହଂକାରକୁ ଜୟ କରିବା ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ବେଳ ଏଠାରେ କେବଳ ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ବିବେକର ପ୍ରତୀକ; ପାହାଡ଼ କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ଉଚ୍ଚତା ନୁହେଁ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତିର ପ୍ରତୀକ; ଏବଂ ସ୍ୱାମୀନାଥ କେବଳ ଦେବତା ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନଗୁରୁ।
ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତ ସ୍ୱାମୀନାଥଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଯୋଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା କେବଳ ଭୌତିକ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ନ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନ, ବିବେକ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ନମ୍ରତା ପାଇଁ ହେବା ଉଚିତ। କାରଣ ଯେଉଁ ଦେବତା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଉଛି—‘ହେ ସ୍ୱାମୀନାଥ, ମୋତେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅ, ଭୁଲକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାର ନମ୍ରତା ଦିଅ ଏବଂ ଜୀବନର ଅନ୍ଧକାରରେ ସତ୍ୟର ପଥ ଚିହ୍ନିବାର ବିବେକ ଦିଅ।’
ସ୍ୱାମୀମଲୈର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ବାଳ ଗୁରୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତେଣୁ ଏକ ଅନନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପରି ଦିଶେ। ମୁରୁଗନ ବାଳକ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଅସୀମ; ଶିବ ପିତା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ନମ୍ରତା ଅସୀମ; ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ମର୍ମ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ତିନି ଚରିତ୍ରର ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ୱାମୀମଲୈ ମଣିଷକୁ କହିଥାଏ—ଜ୍ଞାନର ଶେଷ ନାହିଁ, ଜିଜ୍ଞାସାର ଶେଷ ନାହିଁ ଏବଂ ସତ୍ୟର ପଥରେ ନମ୍ରତା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସାଥୀ।
କାବେରୀ ଭୂମିର ପବିତ୍ର ପରିବେଶରେ, ପ୍ରାୟ ୬୦ ଫୁଟ୍ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀନାଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ତଳେ ସୁନ୍ଦରେଶ୍ୱର ଶିବ ଓ ମୀନାକ୍ଷୀ ମାତା, ଉପରେ ସ୍ୱାମୀନାଥ ଗୁରୁ—ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିନ୍ୟାସ ମନେହୁଏ ସମଗ୍ର ଜୀବନଦର୍ଶନର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିତ୍ର। ମୂଳରୁ ଶିଖର, ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାରରୁ ନମ୍ରତା ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନରୁ ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ—ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା।
ଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ, ସ୍ୱାମୀମଲୈ ମନ୍ଦିରର ମହିମା କେବଳ ଏହାର ପ୍ରାଚୀନତା, ସ୍ଥାପତ୍ୟ କିମ୍ବା ଧାର୍ମିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧିରେ ନୁହେଁ। ଏହାର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ରହିଛି ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ପୌରାଣିକ ସନ୍ଦେଶରେ—ଯେଉଁଠି ଏକ ବାଳକ ନିଜ ପିତା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଗୁରୁରୂପେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ‘ଓଁ’ର ଅର୍ଥ କହିବାର ଏହି କାହାଣୀ ମଣିଷକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ହୁଏ, ଶୁଣିବାକୁ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜକୁ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ହୁଏ। ସେହିପାଇଁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ସ୍ୱାମୀନାଥ କେବଳ ମୁରୁଗନ ନୁହନ୍ତି—ସେ ଜ୍ଞାନର ଦୀପ, ନମ୍ରତାର ପ୍ରତୀକ, ଜିଜ୍ଞାସାର ପ୍ରେରଣା ଓ ଗୁରୁତତ୍ତ୍ୱର ଜୀବନ୍ତ ସ୍ୱରୂପ। ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ ଉପରକୁ ଚଢ଼ୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭକ୍ତ ମନେମନେ ଏକ ଅନନ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିପାରନ୍ତି—‘ହେ ସ୍ୱାମୀନାଥ, ମୋ ଅନ୍ତରର ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦୂର କର; ମୋତେ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ଦିଅ; ମୋର ଅହଂକାରକୁ ନାଶ କର; ଏବଂ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଥରେ ଧର୍ମ, ବିବେକ ଓ ଭକ୍ତିର ଆଲୋକରେ ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି ଦିଅ।’ ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ହିଁ ସ୍ୱାମୀମଲୈର ଚିରନ୍ତନ ମହିମା, ଏବଂ ଏହି ମହିମାରେ ହିଁ ନିହିତ ଅଛି ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣବମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇଥିବା ସେହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବାଳ ଗୁରୁ—ଶ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀନାଥ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅମର କାହାଣୀ।
